صفحه نخست > حرمت یا جواز آواز بانوان
اخبار
حرمت یا جواز آواز بانوان حرمت یا جواز آواز بانوان (تعداد بازدید : 766)
از جمله مسایلی که از دیرباز در جوامع اسلامی مطرح بوده و امروزه نمود و بروز بیشتری یافته است، حکم فقهی تک خوانی بانوان است.
بسیاری از مکلفین در پی آنند که بدانند:
   
- حکم فقهی مطلق تک خوانی بانوان و اساساً خوانندگی زنان در محیط هایی که هیچ مرد نامحرمی حضور نداشته باشد چیست؟
- تک خوانی بانوان و خوانندگی ایشان در اماکنی که مردان نامحرم حضور دارند چیست؟
به همین سبب بر آن شدیم تا این مسأله را از ابعاد گوناگون فقهی بررسی نموده و پس از تحلیل مطالب، نتایج مورد انتظار در این مسأله را به دست آوریم.
نظر مراجع پیرامون تک خوانی زنان
مسلم است در مواردی که آراء مختلفی پرامون یک مسأله مطرح می شود، ‌مکلفین موظف اند در آن مسأله به نظر مرجع تقلید خود مراجعه نموده و به حکم و نظر آن مرجع پایبند باشند به همین مناسبت در این بخش از نوشتار نظر چند تن از مراجع عظام پیرامون مسأله مذکور را منعکس می کنیم:
   
امام خمینی (ره):
«مجرد صوت زن نامحرم حرام نیست و استماع صدای زن فی نفسه منعی ندارد ولی اگر به ملاحظه وضع خاص خواننده در حال خواندن، یا وضع خاص مجلس و محل خوانندگی، یا به ملاحظه مضامین موضوعی كه خوانده می شود، از مصادیق خوانندگی مطرب لهوی به حساب آید و یا مستلزم مفاسدی باشد،‌جایز نیست»[1].
حضرت آیه الله خامنه ای:
اگر صدای زن (چه به صورت تک خوانی و یا همخوانی با زنان و یا با مردان) به صورت غنا نباشد و گوش دادن به صدای او هم به قصد لذت و ریبه نباشد و مفسده‌ای هم بر آن مترتّب نشود، اشکال ندارد، اگر مفسده داشته باشد و یا تحریک شهوت بکند، جایز نیست.
س: آیا جایز است مردی غنای زن اجنبیه را به قصد لذت بردن ازحلال خود گوش کند؟ آیا غنای زن برای شوهر و بر عکس جایز است؟ و آیا این گفته صحیح است که شارع مقدس غنا را به علت ملازمت آن با مجالس لهو و لعب و عدم انفکاک از آن دو حرام کرده و تحریم غنا ناشی از تحریم آن مجالس است؟
ج: گوش دادن به غنا که عبارت است از ترجیع صدا به نحوی که طرب‌انگیز و مناسب با مجالس لهو و گناه باشد، مطلقاً حرام است، حتّی غنای زن برای شوهرش و بالعکس و قصد لذت بردن از همسر، استماع غنا را مباح نمی‌کند و حرمت غنا و مانند آن، با تعبّد به شرع ثابت شده و از احکام ثابت فقه شیعه محسوب می‌شود و دائر مدار ملاکات فرضی و آثار روانی و اجتماعی نمی‌باشد، بلکه تا زمانی که این عنوان حرام بر آن صدق کند، حکم آن حرمت و وجوب اجتناب به طور مطلق است.
س: گوش‌دادن به صدای زن هنگامی که شعر و غیر آن را با آهنگ و ترجیع می‌خواند، اعم از اینکه شنونده، جوان باشد یاخیر، مذکر باشد یا مؤنث چه حکمی دارد؟ و اگر آن زن از محارم باشد، حکم آن چیست؟
ج: اگر صدای زن به‌صورت غنا نباشد و گوش‌دادن به صدای او هم به قصد لذت و ریبه نباشد و مفسده‌ای هم بر آن مترتّب نگردد، اشکال ندارد و فرقی بین موارد فوق نیست.
س: اجرای کنسرت توسط زن برای زنان با علم به اینکه گروه نوازندگان نیز زن هستند، چه حکمی دارد؟
ج: اگر اجرای کنسرت به‌صورت ترجیع مطرب (غنا)نباشد و موسیقی هم که نواخته می‌شود از نوع لهوی حرام نباشد، این امر فی‌نفسه اشکال ندارد [2].
آیت الله سیستانی:
س: آيا گوش دادن به صداى خوانندگى زن در حالى كه محتواى آن اصلا فاسد نيست مثلا اشعار مولوى و يا حافظ و يا ...كه كاملا از نظر فساد در امان هستند و فقط خواننده آن زن است چه اشكالى دارد؟
ج: اگر با تلذذ شهوى باشد حرام است و اگر بدون آن و آهنگ همراه آن مناسب مجالس عياشى و خوشگذرانى باشد باز هم حرام است.
آیت الله مکارم شیرازی (مدظله العالی)
در هر حال تک خوانی زن اشکال دارد.
صافی گلپایگانی (مدظله العالی)؛
خوانندگی زن به صورت غنا و شنیدن صدای او نیز حرام است.
آیت الله مهدی هادوی تهرانی (مدظله العالی)؛
غنا حرام است، چه خواننده مرد باشد و چه زن.
سوال: حکم تک خوانی بانوان اعم از صوت قرآن و سرود در معرض نامحرم چیست؟
امام خمینی (ره)
حکم، دائر مدار وجود مفسده و عدم آن است (اگر موجب گناه وحرام شود جایز نیست )[3].
آیت الله بهجت (ره)
اگر موجب تهییج شهوت باشد جایز نیست و چون نوعاً (غالبا) در معرضیت آن است، اجتناب شود [4].
آیت الله تبریزی (دام ظله)
قرآن خواندن زن و نیز خواندن سرود- در صورتیکه غنا نبوده و مشتمل بر موسیقی لهوی هم نباشد- فی نفسه مانعی ندارد لکن اگر موجب جلب نظر نامحرم و موجب تحریک شهوت باشد جایز نیست. والله العالم [5] .
آیت الله خامنه ای (دام ظله)
اگر موجب ریبه و فساد است و جلب توجه نامحرم می کند جایز نیست [6].
آیت الله سیستانی (دام ظله)
اگر خوف ابتلا به حرام نباشد جایز است ولی جایز نیست صدای خود را به نحوی زیبا و نازک کند که معمولاً موجب تحریک شهوت باشد [7].
آیت الله صافی گلپایگانی (دام ظله)
مستلزم فساد است و جائز نیست. والله العالم. [8].
آیت الله فاضل لنکرانی (ره)
در شرایط فعلی که معمولاً مفسده دارد جایز نیست و اگر بصورت غنا باشد حرام است [9].
آیت الله گلپایگانی (ره)
بانوان و دختران نزد نامحرم قرآن را با صدا نخوانند [10].
آیت الله مکارم شیرازی (دام ظله)
جایز نیست [11].
آیت الله نوری همدانی (دام ظله)
اگر موجب فساد باشد اشکال دارد [12].
اما برخي مراجع مطلقا حتي بدون لذت و مفسده آن را جايز نمي دانند؛ مثلا به نظر آيت الله بهجت، گوش دادن به آواز زن خواننده بنابر احتياط واجب جايز نيست، هرچند قصد ريبه و لذت نباشد [13].
يا آیت الله فاضل فرموده اند: «گوش فرا دادن به خواننده زن، جايز نيست [14].
در هر حال براي زنان طبق نظر همه مراجع اگر صداي خواننده زن بدون مفسده و غنا و شكل لهوي نباشد، گوش دادن مانعي ندارد و براي مردان بر فرض مشتمل نبودن صدا بر مفسده و ساير موارد ذكر شده، طبق ديدگاه اول صحيح است.
 از سوی دیگر اگر بخواهیم نگاه فقهی به آواز زن بیندازیم باید بگوییم تمامی فقها آواز زن را ـ اگر غنائی باشد ـ حرام دانسته اند. البته بعضی از فقها مانند امام خمینی (ره)، مقام معظم رهبری، آیت الله گلپایگانی و.. یك مورد را استثناء كرده اند و آن هم آواز زن است در شب عروسی، ـ نه در مراسم عقد یا مولودی ها ـ آن هم در صورتی كه نامحرم صدایش را نشنود. و بعضی دیگر از فقهاء مانند آیت الله مكارم، آیت الله سیستانی و... هم گفته اند كه حتی در شب عروسی هم برای زنان، آوازه خوانی جایز نیست [15]. مرحوم آیت الله خویی نیز آوازه خوانی زن را با استفاده روایت ابی بصیر به سه دسته تقسیم نموده است:
الف- آوازه خوانی در مجالس مختلط.
ب- آوازه خوانی در مجالس عروسی مخصوص زنان.
ج- آوازه خوانی در مجالس زنان در غیر عروسی.
بعد ایشان فتوا دادند كه غنا و آوازه خوانی زن فقط در مجالس عروسی زنان مجاز است. و قسم اول و سوم حرام می باشد [16].
ادله حرمت غنا در اسلام [17]
در این قسمت به بیان پاره‌ای از  اسناد حرمت غنا می‌پردازیم:
الف) آیات قرآن کریم:
1. در آیه ششم از سوره مبارکه لقمان آمده است: «وَمِنَ النَّاسِ مَنْ یَشْتَری لَهْوَ الْحَدیثِ لِیُضِلَّ عَنْ سَبیلِ اللَّهِ بِغَیْرِ عِلْمٍ وَ یَتَّخِذَها هُزُواً أُولئِکَ لَهُمْ عَذابٌ مُهینٌ»، و برخى از مردم کسانى‏اند که سخن بیهوده را خریدارند تا [مردم را] بى [هیچ‏] دانشى از راه خدا گمراه کنند، و [راه خدا] را به ریشخند گیرند براى آنان عذابى خوارکننده خواهد بود.
امام صادق (ع) در روایتی فرمودند: غنا همان است که خداوند درباره‌اش فرموده است: وَمِنَ النَّاسِ مَنْ یَشْتَری لَهْوَ الْحَدیثِ لِیُضِلَّ عَنْ سَبیلِ اللَّه [18].
امام باقر (ع) فرمود: غنا، از جمله گناهانی است که خداوند برای آن وعده آتش داده است، سپس این آیه را تلاوت فرمودند: «وَمِنَ النَّاسِ مَنْ یَشْتَری لَهْوَ الْحَدیثِ لِیُضِلَّ عَنْ سَبیلِ اللَّهِ بِغَیْرِ عِلْمٍ وَیَتَّخِذَها هُزُواً أُولئِکَ لَهُمْ عَذابٌ مُهینٌ» [19].
روایاتی که واژه لهو «الحدیث» را به غنا تفسیر کرده‌اند، بیش از موارد ذکر شده است وانگهی دلالت این آیه بر حرمت غنا از مسلمات جهان اسلام است.
2. در آیه 30 از سوره مبارکه حج آمده است: «واجْتَنِبُوا قَوْلَ الزُّورِ»، و از گفتار باطل اجتناب ورزید.
امام صادق (ع) در روایات متعددی «قول زور» را در این آیه بر غنا تطبیق داده‌اند [20].
ب) روایات:
اسناد روایی حرمت غنا فارغ از تفسیر آیه ی مذکور بسیار است که در این مجال تنها به برخی از آن‌ها اشاره می‌شود:
1. در روایت اعمش از امام باقر (ع) در حدیث «شرایع الدین» در فهرست گناهان کبیره آمده است: گناهان کبیره عبارتند از شرک به خدا، جنگ با اولیای الهی و انجام کارهای لهوی که از یاد خدا باز می‌دارند، بسان غنا و تار نواختن [21].
2. امام رضا (ع) می‌فرمایند: یکی از گناهان کبیره، اشتغال به ابزار لهو و لعب است [22].
3. امام زین العابدین (ع) می‌فرماید: خداوند امتی را که در آن تار و نی نواخته می‌شود، منزه و مقدس نمی‌گرداند [23].
4. امام صادق (ع) می‌فرمایند: گوش دادن به لهو و غنا موجب رویش نفاق است، چنان که آب مایه روییدن گیاه است [24].
روایات حرمت غنا بسیار است جهت اختصار در این مجال به ذکر نمونه ای از آن ها بسنده می شود.
   
کلام آخر!
با تأمل در آرا مراجع عظام و نیز با در نظر گرفتن ادله موجود در حرمت غنا می توان به این نتیجه رسید که از منظر فقه اسلامی موارد جواز خواندن بانوان، ناظر به مواردی است که خوانندگی بانوان مصادیق غنا، لهو و موجب تحریک مخاطب و ایجاد هیجانات در آنان نشود و باید به این نکته نیز توجه داشت که وقتی خداوند متعال در قرآن به صراحت زنان را از «خفض قول» -نازک کردن صدا ـ حتی بدون هیچ آهنگ و ... منع می فرمایند به طریق اولی می توان به این نتیجه رسید که آواز خواندن ایشان که بی شک بدون نازک نمودن صدا و ترجیع آن امکان نخواهد داشت مورد نهی و منع آکدی است؛ چرا که وقتی صرف سخن گفتن زن چنانچه توأم با نمایاندن ظرافت های زنانه باشد موجب تحریک مخاطب شده و مفاسدی را در پی داشته باشد حتماً خوانندگی ایشان آن هم توأم با آهنگ و موسیقی با تأثیرات بیشتری از حیث هیجان و تحریک همراه خواهد بود و این در حالی است که صرف غنا بنا به شهادت آیات و روایات حتی اگر توسط مردان اجرا شود محکوم به حرمت است تا چه رسد به صدای بانوان و خوانندگی ایشان که مسلماً می تواند مفاسد بیشتری در پی داشته باشد. از سویی دیگر چنان چه کسی معتقد باشد که صرف احتمال افتادن در گناه مجوز حذف بانوان از عرصه خوانندگی و ... نمی باشد باید به عبارت صریح قرآن که می فرمایند«لا تقربوا الفواحش» اشاره نمود که خداوند متعال حتی نزدیک شدن به گناه و فساد را که همانا قرار گرفتن در معرض آن است منع می کنند.
پاورقی
[1] - شرفخانی، خویی، احمد، انسان، غنا، موسیقی، چاپ 1، قم: انتشارات مشهور، 1380، ص 103.
[2] - khamenei.ir.
[3] - استفتائات، ج 3، ص 273، س 59.
[4] - استفتائات موجود در واحد پاسخ به سوالات جامعة الزهراء (س) (قم).
[5] - همان.
[6] - همان.
[7] - همان.
[8] - همان. 
[9] - همان.
[10] - مجمع المسایل، ج 2، ص 231، با استفاده از س 652. 
[11] - استفتائات موجود در واحد پاسخ به سوالات جامعة الزهراء (قم).
[12] - هزار و یک مسأله فقهی، ج 2، ص 164، س 545. 
[13] - آيت الله بهجت، استفتاءات، نشر شفق، قم 1378 ش، ج 4، سؤال 6351 و 6352.
[14] - آیت الله فاضل، جامع المسائل، نشر مهر، قم 1375 ش، ج 1، ص 484، م 1742.
[15] - شرفخانی خویی، انسان، غنا موسیقی، ص 93 تا 155.
 [16] - قره العین عابدی، سید محمد، غنا در آیینه شفاف اهل‎ بیت (ع)، چاپ 1، قم: انتشارات استاد مطهری، 1382، ترجمه: سید محمد تقی حسینی منش، ص 60.
[17] - خبرگزاری فارس- حجت‌الاسلام سیدمرتضی حسینی کمال‌آبادی. 
[18] -وسائل الشیعة،باب 15، حدیث 3.
[19] -الکافی، ج 6، ص 431/ در همین معنا روایت دیگری از امام رضا(ع) با همین مضمون وجود دارد البرهان ،ج 4، ص 362.
[20] -وسائل الشیعه ج17 ص 303 و 304.
[21] -همان، باب 46 حدیث 36.
[22] -همان، باب 46، حدیث 33.
[23] -همان، باب 100، حدیث 5.
[24] -همان، باب 101، حدیث 1.



تاریخ: ۱۳۹۲/۰۹/۱۸
منبع : معصومه نادری- پژوهشکده عفاف



نظرات: